Aksentije Marodić. U potrazi za večnom lepotom
U godini u kojoj Matica srpska obeležava veliki jubilej – dva veka od osnivanja, Galerija Matice srpske posebnu pažnju posvećuje umetniku čiji su život i rad neraskidivo povezani s ovom najstarijom naučnom, književnom i kulturnom ustanovom srpskog naroda. Izložba Aksentije Marodić. U potrazi za večnom lepotom predstavlja najsveobuhvatniji do sada priređen uvid u stvaralaštvo ovog značajnog srpskog slikara.
Svečano otvaranje izložbe biće priređeno u petak, 16. oktobra u 20.00 sati, a prisutnima će se ovom prilikom obratiti dr Tijana Palkovljević Bugarski, upravnica Galerije Matice srpske, dr Snežana Mišić, muzejska savetnica i autorka izložbe i prof. dr Saša Brajović, istoričarka umetnosti.
Aksentije Marodić (Subotica, 1838 – Novi Sad, 1909), umetnik velikog talenta, intelektualac široke kulture i interesovanja, aktivan u javnom životu i radu najznačajnijih nacionalnih institucija svoga doba, ostavio je dubok trag u istoriji srpske umetnosti i kulture XIX veka. Tragajući čitav život za večnom lepotom i neprolaznim vrednostima stvorio je jedinstven umetnički opus zasnovan na savremenoj evropskoj umetničkoj praksi 1860-ih i 1870-ih godina – poznonazarenskoj likovnoj poetici, istoricizmu i idejama realizma. Najveći doprinos dao je na polju religioznog slikarstva, pre svega radom na ikonostasu za crkvu u manastiru Kovilju, kojim je na prostor Karlovačke mitropolije uneo nova umetnička shvatanja, nove likovne i ikonografske koncepte. Kao dosledan sledbenik poznonazarenske tradicije koji je uzore tražio i nalazio u italijanskom slikarstvu renesanse i baroka, Marodićevo ugledanje na slavna dela evropske umetnosti nije bilo samo puko kopiranje, već ih je on, poštujući dogmatska načela Srpske pravoslavne crkve, na svojim platnima reintrepretirao i prerađivao, stvarajući autentična umetnička dela.
Marodićevo stvaralaštvo formirano je na spoju evropskih i nacionalnih umetničkih tradicija. Školovanje na bečkoj likovnoj Akademiji, putovanja po Italiji i neposredni susreti sa delima starih majstora ostavili su snažan trag u njegovom radu. Izložba zato posetiocima približava i njegove umetničke uzore, među kojima su Rafaelo, Gvido Reni, Leonardo da Vinči, Van Dajk, ali i puteve kojima je Marodić gradio sopstveni slikarski izraz.
Tematski raznovrsnim opusom koji krasi izvanredna slikarska tehnika i promišljanjima o nacionalnoj umetnosti, Aksentije Marodić je dao važan doprinos razvoju srpskog slikarstva XIX veka, dok je svojim aktivnim delovanjem u radu Matice srpske i vizuelnim uobličavanjem njenog Panteona zauzeo trajno mesto u istoriji ove najstarije nacionalne kulturno-naučne ustanove. Stoga se u godini u kojoj Matica srpska obeležava veliki jubilej podsećamo jednog od njenih prvih privilegovanih slikara, pružajući mogućnost sveobuhvatnog sagledavanja Marodićevog umetničkog stvaralaštva i javnog delovanja, i njegovog smeštanja u samo središte srpske istorije umetnosti i kulture.
Izložba donosi više od 110 umetničkih predmeta iz brojnih muzejskih i privatnih kolekcija, od kojih se mnoga dela prvi put predstavljaju javnosti. Pored dela iz kolekcija Galerije i Matice srpske, izloženi su radovi iz zbirki Eparhije bačke, Narodnog muzeja Srbije, Eparhije sremske, Eparhije dalmatinske, Muzeja Srpske pravoslavne crkve, Narodnog muzeja Crne Gore, Gradskog muzeja Subotica, Muzeja grada Beograda, Muzeja grada Novog Sada, Srpskog narodnog pozorišta i Karlovačke gimnazije.
Posebnu vrednost izložbi daje predstavljanje ikonostasa crkve manastira Kovilja, najznačajnijeg i najmonumentalnijeg Marodićevog dela. NJegovo izlaganje omogućeno je zahvaljujući velikom konzervatorsko-restauratorskom projektu koji su Galerija Matice srpske i Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture, Petrovaradin realizovali u periodu 2024‒2026. Obnovljeni ikonostas predstavlja stožer izložbe i omogućava publici da se neposredno upozna sa izuzetnom slikarskom veštinom umetnika i inovativnim rešenjima koja je razvijao tokom svoje umetničke karijere.
Savremene tehnologije dodatno proširuju doživljaj izložbe, zahvaljujući saradnicima doc. dr Isidori Đurić, prof. dr Igoru Kekeljeviću, msr Filipu Mirčeskom i Milošu Platiši. Interaktivna geografska karta prati Marodićeva putovanja po Italiji i mesta koja je posećivao i opisivao, dok multimedijalni sadržaji omogućavaju posetiocima da upoznaju dela pred kojima je učio i usavršavao svoje slikarsko umeće.
Izložbu prati dvojezični katalog autorke dr Snežane Mišić, muzejske savetnice i autorke izložbe, koji predstavlja važno svedočanstvo o novom čitanju i vrednovanju Marodićevog bogatog stvaralaštva. Izložbu prate i dva dokumentarna filma – jedan posvećen procesu konzervacije i restauracije ikonostasa crkve koviljskog manastira, a drugi životu i delu Aksentija Marodića, u režiji Miroslava Stajića, Mista Production.
Izložbu će obogatiti raznovrstan prateći program petkom u 19.00 sati i kustoska vođenja vikendom u 13.00 i 17.00 sati. Takođe, za roditelje i decu pripremili smo poseban porodični vodič, kako bismo i najmlađima približili stvaralaštvo Aksentija Marodića.
Projekat je realizovan s blagoslovom NJegovog Visokopreosveštenstva Mitropolita bačkog Gospodina dr Irineja, u saradnji s Pokrajinskim zavodom za zaštitu spomenika kulture, Petrovaradin, Austrijskim kulturnim forumom Beograd i Italijanskim institutom za kulturu u Beogradu.
Realizaciju projekta omogućili su Ministarstvo kulture Republike Srbije i Pokrajinski sekretarijat za kulturu, javno informisanje i odnose s verskim zajednicama, uz podršku kompanije DDOR Novi Sad.